สำนักงานบัญชี สัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

ร้านขายยาจีนและสมุนไพรในเยาวราชอยู่ภายใต้กฎหมายหลายฉบับ ขึ้นอยู่กับประเภทสินค้าและบริการ:

• พระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2556 สำหรับการประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพต้องมีใบอนุญาตจากสภาการแพทย์แผนไทย
• พระราชบัญญัติการประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2542 สำหรับการประกอบโรคศิลปะแผนจีนและสาขาอื่นที่ไม่ใช่แผนปัจจุบัน ต้องมีใบอนุญาตจากคณะกรรมการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ
• พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 ถ้าผลิตหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อจำหน่าย ต้องขออนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
• พระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 ถ้าขายยาแผนปัจจุบันร่วมกับสมุนไพร

ในแง่ภาษี:

• การขายผลิตภัณฑ์สมุนไพรในรูปวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปต้องเสีย VAT 7% (ไม่ได้อยู่ในขอบเขตยกเว้นเหมือนผลผลิตทางการเกษตรสด)
• ค่าบริการรักษาโดยแพทย์แผนไทยหรือผู้ประกอบโรคศิลปะที่ได้รับใบอนุญาต อาจได้รับยกเว้น VAT ในฐานะบริการรักษาพยาบาลตามมาตรา 81 แห่งประมวลรัษฎากร
• ต้องแยกบัญชีรายได้ระหว่างค่าบริการรักษากับค่าขายผลิตภัณฑ์เพื่อคำนวณ VAT ให้ถูกต้อง

ธุรกิจครอบครัวในเยาวราชและสำเพ็งหลายแห่งดำเนินกิจการมาหลายรุ่น มักมีปัญหาเรื่องการสืบทอดและการแยกทรัพย์สิน:

• การจัดตั้งนิติบุคคลให้ชัดเจน ถ้ายังเป็นกิจการบุคคลธรรมดา ควรพิจารณาจดเป็นบริษัทเพื่อแยกทรัพย์สินส่วนตัวกับธุรกิจ
• การวางแผนภาษีมรดกตามพระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 มรดกที่รับเกิน 100 ล้านบาทต่อผู้รับ ต้องเสียภาษีในอัตรา 5% (กรณีบุพการีหรือผู้สืบสันดาน) หรือ 10% (กรณีบุคคลอื่น)
• การโอนหุ้นระหว่างบุพการีและผู้สืบสันดานในจำนวนไม่เกินที่กฎหมายกำหนดต่อปี อาจได้รับยกเว้นภาษีของขวัญ
• การจัดทำพินัยกรรมและข้อตกลงผู้ถือหุ้น (Shareholders Agreement) เพื่อกำหนดสิทธิและหน้าที่ของทายาท

ในแง่บัญชี:

• ต้องแยกบัญชีธนาคารและทรัพย์สินส่วนตัวกับธุรกิจอย่างชัดเจน
• ค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่ปนกับธุรกิจ ไม่สามารถใช้เป็นค่าใช้จ่ายทางภาษีได้
• การจัดทำงบการเงินที่ตรวจสอบได้ช่วยให้การประเมินมูลค่ากิจการสำหรับการสืบทอดง่ายขึ้น

ผู้ค้าส่งย่านสำเพ็งที่นำเข้าสินค้าจากจีน ต้องบันทึกต้นทุนสินค้าให้ครบ:

• ราคาซื้อจากผู้ขายในจีน
• ค่าขนส่งจากจีนถึงไทย
• อากรขาเข้าตามพิกัดอัตราศุลกากร อาจลดลงตาม ASEAN-China FTA หากมีหนังสือรับรองแหล่งกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin)
• Import VAT 7% จากฐานราคา CIF บวกอากรขาเข้า

ปัญหาที่พบบ่อยในย่านสำเพ็ง:

• การนำเข้าสินค้าโดยไม่ผ่านพิธีการศุลกากร (สินค้าหิ้ว) ไม่มีหลักฐานต้นทุน เสี่ยงต่อการถูกประเมินภาษีย้อนหลัง
• การใช้บัญชีญาติหรือคนรู้จักรับเงินจากลูกค้า ทำให้รายได้ไม่ตรงกับยอดในบัญชีบริษัท
• การขายต่อให้ผู้ค้ารายย่อยโดยไม่ออกใบกำกับภาษี ทำให้ผู้ซื้อไม่สามารถใช้ภาษีซื้อเป็นเครดิตได้ ส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือทางธุรกิจในระยะยาว

ผู้ค้าส่งที่จดทะเบียน VAT และออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้าครบ จะได้เปรียบในตลาด B2B และดึงดูดลูกค้าระดับธุรกิจมากขึ้น

การค้าโบราณวัตถุและศิลปวัตถุย่านตลาดน้อยและเยาวราช อยู่ภายใต้กฎหมายเฉพาะ:

• พระราชบัญญัติโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2535 กำหนดให้โบราณวัตถุที่ขึ้นทะเบียนกับกรมศิลปากร ห้ามส่งออกจากประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาต
• การค้าโบราณวัตถุที่ขึ้นทะเบียน ต้องขอใบอนุญาตจากกรมศิลปากร และต้องรายงานการซื้อขายให้ทราบ
• การส่งออกโบราณวัตถุโดยผิดกฎหมายมีโทษจำคุกและปรับสูง
• พระราชบัญญัติควบคุมการขายทอดตลาดและค้าของเก่า พ.ศ. 2474 อาจใช้บังคับสำหรับร้านที่ขายของมือสองทั่วไป

ในแง่บัญชี:

• ราคาซื้อโบราณวัตถุต้องมีหลักฐานชัดเจน รวมถึงประวัติที่มาของสินค้า
• การประเมินมูลค่าโบราณวัตถุที่อยู่ในสต๊อก ต้องใช้ผู้ประเมินที่มีความเชี่ยวชาญ ไม่สามารถใช้ราคาตลาดทั่วไปได้
• ค่าใช้จ่ายในการรักษาสภาพและซ่อมแซมโบราณวัตถุ ถือเป็นต้นทุนเพิ่มของสินค้า ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายประจำงวด

ผู้ค้าที่ครอบครองโบราณวัตถุที่ขึ้นทะเบียนโดยไม่แจ้งให้กรมศิลปากรทราบ มีความเสี่ยงทั้งทางอาญาและการถูกยึดสินค้า

ร้านอาหารดั้งเดิมในเยาวราชหลายแห่งดำเนินกิจการมานานนับสิบปี และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เช่น สูตรอาหาร ชื่อร้าน และความสัมพันธ์กับชุมชน การปิดกิจการต้องเคลียร์เพิ่ม:

• สิทธิ์ในชื่อร้านและเครื่องหมายการค้า ถ้าจดทะเบียนไว้ ต้องพิจารณาว่าจะโอนให้ทายาท ขายต่อ หรือยกเลิก
• สูตรอาหารและตำราที่เป็นลิขสิทธิ์ของบริษัท ถือเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน อาจมีมูลค่าสำหรับการขายต่อ
• ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพและใบอนุญาตจำหน่ายอาหารจากกรุงเทพมหานคร ตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ต้องยื่นยกเลิก
• พนักงานเก่าแก่ที่ทำงานมานาน ต้องจ่ายค่าชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ในอัตราสูงสุดถึง 400 วันสำหรับผู้ที่ทำงานเกิน 20 ปี
• ภาระทางวัฒนธรรม เช่น การบริจาคให้ศาลเจ้าหรือมูลนิธิจีน ที่ดำเนินมาต่อเนื่อง อาจต้องสื่อสารกับชุมชนล่วงหน้า

กระบวนการปิดร้านอาหารดั้งเดิมในเยาวราชใช้เวลา 6-12 เดือน ขึ้นอยู่กับขนาดของกิจการและภาระทางสังคมที่ต้องเคลียร์